गाउँगाउँमा आधुनिक कुटानी पिसानी मिल पुगेसँगै पाँचथरमा पुस्तौँदेखि चलिआएको जाँतो बनाउने पेसा लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ।
पाँचथरको हिलिहाङ गाउँपालिका–१ दोरुम्बाका जोगी समुदायले परम्परागत रूपमा जाँतो बनाउँदै आएका थिए। जोगी समुदायसँग सीप सिकेर तामाङ र दलित समुदायका मानिसले पनि जाँतो बनाउने गरेका थिए। तर माग घट्दै गएपछि अधिकांशले पेसा छाडिसकेका छन्।
दोरुम्बाका खड्गप्रसाद जोगीले २१ वर्षको उमेरदेखि जाँतो बनाउन थालेका थिए। करिब ४० वर्ष यो पेसा अङ्गालेका उनले ६१ वर्ष पुगेपछि तागतले नभ्याएर तीन वर्षअघि काम छोडे। उनले पेसा सुरु गर्दा एकजोर जाँतोको मूल्य ४० रुपैयाँ थियो। अहिले एकजोर जाँतो दुई हजार पाँच सयदेखि तीन हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको छ।
एकजोर जाँतो बनाउन दुईदेखि तीन दिन लाग्छ। हिलिहाङ–२ को बिजुलीभञ्ज्याङ सामुदायिक वनमा पाइने दर्शन र खरी ढुङ्गाबाट जाँतो बनाइन्छ। दारिम्बाबाट ढुङ्गा पाइने ठाउँ पुग्न करिब एक घण्टा पैदल हिँड्नुपर्छ।
दारिम्बाकै नेत्रप्रसाद जोगीले ११ वर्षको उमेरमा सीप सिकेका थिए। उनले पनि चार वर्षअघि पेसा छोडे। यहाँ जोगी समुदायले १९३२ सालदेखि जाँतो बनाउने गरेको इतिहास भेटिएको छ।
अहिले दोरुम्बामा जाँतो बनाउने मनकुमार नेपाली एक्लै छन्। उनले २३ वर्षदेखि यो काम गर्दै आएका छन्। नयाँ पुस्ताका युवा गाडी चलाउने, सिलाइ गर्ने, व्यापारव्यवसाय गर्ने र वैदेशिक रोजगारीमा जानेतर्फ आकर्षित छन्। मनकुमारका अनुसार माग बढेमा पेसा छोडेकाहरू फर्किन सक्छन्, तर काम गर्ने मान्छे नभए यो सीप लोप भएर जाने अवस्था छ।
