रुस–युक्रेन युद्ध पाँचौँ वर्षमा प्रवेश गर्दै गर्दा युक्रेनी सैनिकहरूले बाँच्न र लड्न एउटा असाधारण उपाय अपनाएका छन् — जमिनमुनिका पुराना ग्यास पाइपलाइनभित्र लुक्नु। रुसको निरन्तर ड्रोन आक्रमणले खुला जमिनमा हिँडडुल गर्नु लगभग असम्भव भएपछि सैनिकहरू करिब चार फिट चौडा यी साँघुरा सुरुङहरूमा हप्तौँदेखि दुई महिनासम्म बस्न बाध्य भएका छन्।
कुनै समय रुसबाट युरोपसम्म ग्यास पुर्याउने यी पाइपलाइनहरू अहिले मोर्चामा रहेका सैनिकहरूसम्म खाना, हतियार र अत्यावश्यक सामग्री पुर्याउने गोप्य बाटो बनेका छन्। युक्रेनको कुपियान्स्क क्षेत्रमा यस्ता पाइपलाइनको करिब १२९ किलोमिटर लामो सञ्जाल छ। गत वर्षको अन्त्यतिर रुसी सैनिकहरू यिनै बाटो हुँदै कुपियान्स्कभित्र पसेका थिए, त्यसपछि युक्रेनी पक्षले पनि भूमिगत मार्ग प्रयोग गर्ने योजना बनाएको हो।
यसका लागि युक्रेनको नेसनल गार्डको जासुसी एकाइले पाइपलाइनका नक्सा जुटायो भने यी संरचना बनाउने पुराना ग्यास विशेषज्ञहरूको सहयोग पनि लिइयो। पाइपलाइनभित्र हावा प्रवाह गराउने भेन्टिलेसन प्रणाली जडान गर्नु नै सबैभन्दा कठिन काम थियो। अहिले साना विद्युतीय गाडीहरूबाट दिउँसो खाना र गोलाबारुद भित्र पठाइन्छ भने राति सुरुङ खन्दा निस्किएको माटोका बोरा बाहिर निकालिन्छ। सैनिकहरू राति मात्र केही बेरका लागि बाहिर निस्कन पाउँछन्।
बाटो यति साँघुरो छ कि सैनिकहरू निहुरिएर वा घुँडाको भरमा घिस्रिँदै अघि बढ्नुपर्छ। त्यहाँ सूर्यको प्रकाश पुग्दैन, ताजा हावा पनि पाइँदैन। दिसापिसाबका लागि प्लास्टिकका झोला र बोतल प्रयोग गर्नुपर्छ भने ग्यासका बाँकी अवशेष, धुलो र हावाको कमीले थप खतरा निम्त्याउँछ। घाइते सैनिकलाई बाहिर निकाल्न र मोर्चामा ज्यान गुमाएकाहरूको शव ल्याउन पनि यिनै बाटा प्रयोग हुन्छन्।
ड्रोन र थर्मल इमेजिङ प्रविधिले खुला मैदानमा सैनिकको आवतजावत अत्यन्तै खतरनाक बनाएको छ, किनकि थर्मल क्यामेराले शरीरको तापक्रम पहिचान गर्न सक्छ। यही कारण युक्रेनले आफ्ना सेनाका केन्द्र, निगरानी चौकी र सामग्री भण्डारण केन्द्रलाई आपसमा जोड्ने भूमिगत सुरुङ सञ्जाल बनाउने सम्भावना खोजिरहेको छ।
