दसैँ भन्नेबित्तिकै निधारभरि सजिएको रातो टीका र शिरमा सिउरिएको पहेँलो जमराको सम्झना धेरैको मनमा ताजा हुन्छ। विजयादशमीमा मान्यजनबाट टीका र आशीर्वाद लिने चलन नेपाली समाजको गहिरो परम्परा हो। तर सबै परिवारमा टीकाको रङ एउटै हुँदैन — कोही रातो लगाउँछन्, कोही सेतो।
हिन्दू परम्परामा रातो रङलाई देवीशक्ति, साहस, विजय र सौभाग्यको प्रतीक मानिन्छ। दसैँमा दुर्गा भवानीले दुष्ट शक्तिमाथि पाएको विजयसँग रातो टीकाको प्रतीकात्मक सम्बन्ध जोडिन्छ। ब्राह्मण र क्षेत्री समुदायका धेरै परिवारमा रातो टीका, जमरा र आशीर्वाद दसैँको पहिचान बनेको छ। टीका बनाउँदा रातो अबिर वा सिन्दूरमा चामल मिसाइन्छ, अनि ज्येष्ठ सदस्यले निधारमा लगाइदिँदै सुख, शान्ति, दीर्घायु र प्रगतिको कामना गर्छन्।
अर्कोतर्फ मगर, गुरुङ, राई, लिम्बू र थारू समुदायका कतिपय परिवारमा दही र चामलबाट बनेको सेतो टीकाको पुरानो चलन छ, जसलाई शुद्धता र शान्तिको प्रतीक मानिन्छ। तामाङका केही परिवारमा पनि सेतो टीका लगाइन्छ। थारूका केही परम्परामा निधारबाहेक शरीरका अन्य भागमा पनि टीका लगाइन्छ।
नेवार समुदायले दसैँलाई मोहनीका रूपमा मनाउँछन्, कतिपयले फुस्रो सिन्दूर र कालो मोहनी लगाउँछन्। दैलेखको दुल्लु क्षेत्रका केही ब्राह्मण परिवारमा चामल, दही र बेसार मिसाएको पहेँलो टीकाको चलन छ। रङ जुनसुकै भए पनि त्यससँग जोडिएको आशीर्वाद र सुख–समृद्धिको कामना सबैमा साझा छ।
