काठमाडौं उपत्यकाका नदीहरू मानव गतिविधिका कारण कुन हदसम्म दूषित बनिरहेका छन् भन्ने कुरा अधिकार सम्पन्न बागमती सभ्यता एकीकृत विकास समितिको नयाँ परीक्षणले खुलासा गरेको छ। समितिको साउन २०८३ को ‘रिभर वाटर क्वालिटी एनालाइसिस रिपोर्ट’ अनुसार बागमतीको मुहान सुन्दरीजलमा पानी करिब पिउनयोग्य वा सामान्य उपचारपछि पिउन सकिने अवस्थामा छ। त्यहाँ घुलनशील अक्सिजन प्रशस्त छ र कोलिफर्म ब्याक्टेरियाको मात्रा न्यून देखिएको छ।
तर यही पानी गोकर्ण आइपुग्दा नै विषाक्त बनिसक्छ। रिपोर्टले गोकर्ण पुग्नुअघि नदीमा सिधै ढल मिसिएको र दिसाजन्य कोलिफर्मको मात्रा ह्वात्तै बढेको देखाएको छ। जोरपाटी र गुह्येश्वरी क्षेत्रमा प्रदूषणले चरम विन्दु छोएको छ भने थापाथली पुग्दा धमिलोपन अत्यधिक र अक्सिजनको मात्रा जलचर बाँच्नै नसक्ने गरी घटेको पाइएको छ।
चोभार आइपुग्दा बागमती शतप्रतिशत ढल समान बनिसकेको छ — पानी सिँचाइ वा अन्य कुनै प्रयोजनमा प्रयोग गर्न ‘अत्यन्तै असुरक्षित’ अवस्थामा पुगेको छ। धोबीखोला पनि मुहान चपलीमा सफा देखिए पनि एकता बस्तीपछि विषसमान बन्छ भने विष्णुमती बूढानीलकण्ठमा राम्रो भए पनि टेकु पुग्दा अक्सिजन शून्य भएको मृत नदी बनेको छ।
समितिले साउन १८ र १९ मा बागमतीका विभिन्न ११ स्थान, २१ साउनमा धोबीखोलाका ६ स्थान र विष्णुमती, नख्खु, टुकुचा र हनुमन्तेका विभिन्न स्थानबाट नमुना सङ्कलन गरी परीक्षण गरेको थियो। सबै नदीको निचोड एउटै छ — मानवीय गतिविधिले उपत्यकाका नदीलाई मृत र कुरूप बनाइरहेको छ।
