पछिल्लो समय शिक्षण पेसाप्रति युवा पुस्ताको आकर्षण क्रमशः घट्दै गएको पाइएको छ। विगत पाँच वर्षको शिक्षक अध्यापन अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) परीक्षाको तथ्याङ्कले निम्न माध्यमिक र माध्यमिक दुवै तहमा आवेदन दिने उम्मेदवारहरूको संख्यामा उल्लेख्य कमी आएको देखाएको छ।
शिक्षक सेवा आयोगको तथ्याङ्कअनुसार निम्न माध्यमिक तहमा २०७७/७८ मा सबैभन्दा बढी २ लाख ६ हजार ६८० जनाले आवेदन दिएका थिए, जसमध्ये ३१ हजार ५५८ जना मात्र उत्तीर्ण भएका थिए। त्यसपछिका वर्षहरूमा दरखास्त संख्या क्रमशः घट्दै गएको देखिन्छ। त्यसपछि दरखास्त संख्या घट्दै गयो। २०८०/८१ मा दरखास्त संख्या १ लाख ९ हजार ८२ मा झरे पनि उत्तीर्ण हुनेको संख्या बढेर ३५ हजार २६८ पुगेको थियो।
माध्यमिक तहको तथ्याङ्क पनि उस्तै छ। २०७७/७८ मा ६७ हजार ९२६ आवेदनमा २३ हजार १२ जना उत्तीर्ण भएका थिए, तर २०८०/८१ सम्म आइपुग्दा आवेदन ४३ हजार ३२३ मा झरेको छ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को माध्यमिक तहको सामान्य परीक्षाको नतिजा पनि उत्साहजनक आउन सकेको छैन। परीक्षामा सहभागी भएका कुल ३८ हजार १२४ जना उम्मेदवारमध्ये जम्मा ११ हजार २३६ जना मात्र उत्तीर्ण हुन सफल भएका छन्। समग्र उत्तीर्णदर मात्र २९.४७ प्रतिशतमा सीमित भएको छ, यसले परीक्षामा सामेल भएका ७०.५३ प्रतिशत अर्थात् २६ हजार ८८८ जना उम्मेदवार अनुत्तीर्ण भएको देखाउँछ।
प्रदेशगत नतिजामा सबैभन्दा कमजोर मधेस प्रदेशको छ, जहाँ जम्मा २२.१९ प्रतिशत मात्र उत्तीर्ण भएका छन्, भने सबैभन्दा बढी उत्तीर्णदर रहेको गण्डकी प्रदेशमा समेत ३३.९३ प्रतिशत मात्र छ।
शिक्षक सेवा आयोगको विश्लेषणअनुसार यसका दुई मुख्य कारण छन् — शिक्षण पेसाप्रतिको मोह कम हुँदै जानु र श्रमबजारका अन्य क्षेत्रमा आकर्षक अवसर बढ्नु। युवाको सहभागिता यसरी घट्नुले शिक्षा क्षेत्रमा दीर्घकालीन चुनौती थप्न सक्ने देखिएको छ।
