काठमाडौं — नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार पाँच दिनसम्म मनाइन्छ। कात्तिक कृष्णपक्षको त्रयोदशीदेखि शुक्लपक्षको द्वितीयासम्म चल्ने यो पर्वमा काग, कुकुर, गाई र गोरुको पूजा गरिन्छ भने लक्ष्मीपूजा, देउसी-भैलो र भाइटीका पनि पर्छन्।
पर्वको पहिलो दिन कागलाई यमराजको दूत मानेर मीठो खानेकुरा दिइन्छ। भोलिपल्ट कुकुरको पूजा हुन्छ — धार्मिक कथाअनुसार यमलोकको ढोकामा बस्ने श्याम र सबल नामका कुकुरले मीठो खाएपछि बाटो छाडिदिन्छन् भन्ने विश्वास छ। तेस्रो दिन गाईलाई लक्ष्मीको स्वरूप मानेर पूजा गरिन्छ भने गोरुलाई किसानको मेहनतको सम्मानस्वरूप माला र टीका लगाइन्छ।
तिहारको अर्को पहिचान फूल हो। सयपत्री र मखमली यो मौसममा ढकमक्क फुल्छन्। मखमली कहिल्यै नओइलाउने भएकाले भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायुको कामना गर्दै मखमली, सयपत्री र दुबोको माला लगाइदिन्छन्।
लक्ष्मीपूजाको साँझ घरघरमा बत्ती बालिन्छ — उज्यालो घरमा मात्र लक्ष्मी बस्छिन् भन्ने जनविश्वास छ। त्यसै रात महिलाहरूले भैलो गाउँछन् भने गोवर्द्धनपूजाको दिन पुरुषहरू देउसी खेल्छन्। देउसीको कथामा दानवराज बलिले विष्णुलाई आफ्नो शिर दिएको प्रसंग जोडिएको छ।
पर्वको अन्तिम दिन भाइटीका मनाइन्छ। कथाअनुसार यमुनाले आफ्ना दाजु यमराजलाई टीका लगाएर स्वागत गरेकी थिइन् र हरेक वर्ष त्यही तिथिमा दाजुभाइ दिदीबहिनीको घर आउन् भन्ने वरदान मागेकी थिइन्। त्यही दिनदेखि भाइटीका मनाउने चलन चलेको धार्मिक मान्यता छ।
