पर्वतको कुश्मा नगरपालिका–७, माझगाउँमा रहेको तीन सय वर्ष पुरानो घर नयाँ रूपमा जीवन्त भएको छ। फोटो पत्रकार तथा सामाजिक अभियन्ता आरके अदिप्त गिरीले आफ्ना पुर्खाको उक्त ऐतिहासिक घर संरक्षण गर्दै त्यसलाई शताब्दी घरका रूपमा पुनर्जीवन दिएका छन्।
आधुनिक विकाससँगै मौलिक वास्तुकला र पुर्खाका चिनोहरू हराउँदै गएको बेला यो प्रयासले सम्पदा संरक्षणको उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ। गिरीका अनुसार यो घरलाई अमूर्त सम्पदा संग्रहालयका रूपमा विकास गर्ने योजना छ। घरभित्र पुर्खाका पालाका अस्त्रशस्त्र, वस्त्र, घरायसी सामग्री तथा हिमाल, पहाड र तराईका सांस्कृतिक परम्परा झल्काउने वस्तुहरू संग्रह गरिएका छन्।
शताब्दी घरलाई संग्रहालयमा मात्र सीमित नराखी जीवन्त सांस्कृतिक केन्द्र बनाउने तयारी छ। परिसरभित्र आमा भान्साघर, चियाघर, नाटकघर र पाहुनाघर निर्माण भइरहेका छन्। आगामी दिनमा यो स्थान स्थानीय युवाहरूका लागि अध्ययन, सिर्जना र बहस गर्ने खुला थलो बन्ने विश्वास गरिएको छ।
गिरी विगत तीन वर्षदेखि यस अभियानमा लागिरहेका छन्। उनी परिवर्तन र विकासका नाममा मौलिक परम्परा बिर्सिंदै गएको बताउँछन्। उनका अनुसार कला र संस्कृति नै समाजको पहिचान हुन्, र यिनको संरक्षणले आगामी पुस्तालाई आफ्नो इतिहास बुझ्न सहयोग पुर्याउँछ।
कुश्मा साहसिक पर्यटनका कारण चिनिएको छ। शताब्दी घरले यहाँ सांस्कृतिक पर्यटनको नयाँ गन्तव्य थपेको छ। पोखराबाट सवारीसाधनमा करिब सवा घन्टाको यात्रामा कुश्मा पुग्न सकिन्छ। शिवालय चोकबाट करिब एक मिनेटको पैदल दूरीमा यो घर अवस्थित छ।
