बडादसैंको सातौं दिन शनिबार बिहान गोरखा दरबारबाट फूलपातीको डोली काठमाडौंका लागि बिदा भयो । दसैंघरमा पूजाआजा सकेर बिहान ९ बजे बाजागाजासहित डोली काठमाडौं पठाइएको थियो । शनिबार साँझ उक्त फूलपाती हनुमानढोका दरबारमा भित्र्याइएपछि परम्परा पूरा भयो । सयौं वर्षदेखि चल्दै आएको यही परम्पराले रोचक इतिहास बोकेको छ ।
फूलपातीको शास्त्रीय नाम नवपत्रिका हो — केरा, अनार, धान, हलेदो, माने, कर्चुर, बेल, अशोक र जयन्ती गरी नौ वनस्पति, जसमा नौ देवीको उपस्थिति मानेर पूजा गरिन्छ । नेपालका केही विधिमा कर्चुरको सट्टा उखु प्रयोग हुन्छ ।
तर पृथ्वीनारायण शाहले विक्रम संवत् १८२५ मा कान्तिपुर विजय गर्नुअघि पनि काठमाडौंमा फूलपातीको चलन थियो । इतिहासकार महेशराज पन्तका अनुसार नेपाल संवत् ७८९ अर्थात् इस्वी सन् १६६९ मा आश्विन शुक्ल सप्तमीमा ‘पत्रिकास्थापन’ गरिएको टिपोट भेटिएको छ — अर्थात् शाह विजयभन्दा झन्डै सय वर्षअघि ।
त्यति बेला फूलपाती गोलढुंगाको पुरानो गुह्येश्वरीबाट ल्याइन्थ्यो । तारकेश्वर नगरपालिकाको सांस्कृतिक सम्पदा पुस्तकका अनुसार पुरानो गुह्येश्वरीबाट सोह्रखुट्टे, क्षेत्रपाटी र इखापोखरी हुँदै हनुमानढोका ल्याउने परम्परा मल्लकालीन थियो । तर १८२५ को विजयपछि गोरखाबाट धादिङको जीवनपुर हुँदै फूलपाती आउन थाल्यो, र पुरानो गुह्येश्वरीको चलन ओझेलमा पर्दै गयो ।
हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयकी अध्येता डा. आस्ट्रिड जोटरको अनुसन्धान अनुसार शाह राजाहरूले मल्लकालीन अनुष्ठानहरू धेरै हदसम्म कायम राखी आफ्ना देवी, पुजारी र विधि थपेका थिए । विक्रम संवत् १८४९ मा राजा रणबहादुर शाहले मूलचोकमा दसैंघर बनाएको लालमोहर त्यसको प्रमाण हो ।
आज राजा रहेनन्, तर हरेक वर्ष दसैंको सातौं दिन गोरखाबाट फूलपातीको डोली काठमाडौं आउँछ — अनि त्यससँगै इतिहासको एउटा पुरानो अध्याय पनि हनुमानढोकामा भित्रिन्छ ।
