वासिङ्टन । जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न र प्रकृति संरक्षण गर्न विश्वभरका संस्थाहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को प्रयोग बढाउँदै लगेका छन् । जलवायु तथ्यांकको विश्लेषण, वन डढेलोको निगरानी र लोपोन्मुख वन्यजन्तुको गणनामा एआई निकै उपयोगी सावित भएको छ । तर यही प्रविधि चलाउन चाहिने डेटा सेन्टरले खपत गर्ने विद्युत् र पानी, अनि त्यसबाट निस्कने हरितगृह ग्यासले संस्थाहरूलाई नयाँ चिन्तामा पारेको छ ।
अमेरिकी संस्था कन्जर्भेसन इन्टरनेसनलकी एआई प्रमुख अली स्वान्सनका अनुसार एआई प्रयोग गर्दा वातावरणीय लागत पनि जोडिने कुरा स्वीकार गर्नैपर्छ । संस्थाले कम्बोडियाका दुर्गम वनमा सम्भावित डढेलो पहिचान गर्न उपग्रह तस्बिर र तथ्यांक विश्लेषण गर्ने एआई प्रणाली प्रयोग गर्न थालेको छ । कुल १५ वटा प्रमुख संरक्षण संस्थाले कुनै न कुनै रूपमा एआई प्रयोग गरिरहेका छन् ।
तर सर्भरले भरिएका डेटा सेन्टर सञ्चालन गर्न ठूलो परिमाणमा विद्युत् चाहिन्छ र उपकरण चिसो राख्न प्रशस्त पानी प्रयोग हुन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार सन् २०३० सम्म विश्वका डेटा सेन्टरहरूले वार्षिक करिब ९४५ टेरावाट प्रति आवर विद्युत् खपत गर्नेछन्, जसबाट ३० करोड मेट्रिक टनभन्दा बढी कार्बन डाइअक्साइड बराबरको उत्सर्जन हुने अनुमान छ । पानीको खपत पनि सन् २०२३ को करिब ५६० अर्ब लिटरबाट बढेर सन् २०३० सम्म वार्षिक करिब १.२ ट्रिलियन लिटर पुग्ने प्रक्षेपण छ ।
यसका बाबजुद धेरै संस्थाले एआईका फाइदा हाललाई लागतभन्दा बढी रहेको बताएका छन् । केन्याको ‘सेभ द एलिफेन्ट्स’ ले हात्ती गणनामा मेसिन लर्निङ प्रयोग गरेको छ, जसले नौ महिना लाग्ने काम केही घण्टामै पूरा गर्न सक्छ । ग्रिनपिसले भने यति धेरै विशाल डेटा सेन्टर निर्माण गर्नु नै आवश्यक छ कि छैन भन्ने प्रश्न उठाएको छ, र संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले प्रमुख एआई कम्पनीहरूलाई आफ्ना प्रणालीको वातावरणीय प्रभाव सार्वजनिक गर्न आग्रह गरेका छन् ।
