बाँकेमा हराउँदै गएको कालानमक धानको संरक्षण सुरु भएको छ। सुगन्धित र स्वादिलो यो परम्परागत जात लोप हुन लागेको भन्दै जिल्लाका किसानले यसको व्यावसायिक खेती गर्न थालेका छन्।
जानकी गाउँपालिका–३ की किसान दीपाकुमारी काँदु गुप्ताले सुरुमा दुई कट्ठामा लगाएको कालानमक अहिले १० कट्ठा जमिनमा विस्तार गरेकी छन्। महँगो मूल्यमा बिक्री हुने भएकाले धेरै किसान यसतर्फ आकर्षित भएको उनले बताइन्। उनका अनुसार हाइब्रिड जातको धान प्रतिक्विन्टल तीन हजारदेखि तीन हजार दुई सय रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ भने कालानमक धान प्रतिक्विन्टल १२ हजार रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ।
यस धानको भात मुलायम र सुगन्धित हुने, स्याहार गर्न सहज हुने र अन्य धानको तुलनामा बढी प्रतिफल मिल्ने किसानको भनाइ छ। गुप्ताले यस वर्ष करिब १५ क्विन्टल उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेकी छन्। अन्य हाइब्रिड जातको तुलनामा उत्पादन केही कम भए पनि मूल्य धेरै पाइने भएकाले खेती बढेको उनले बताइन्। स्थानीय बजारमै यसको माग बढ्दै गएको छ। उनले चार वर्षअघि परीक्षणका लागि एक किलो बीउबाट खेती सुरु गरेकी थिइन्।
जानकी गाउँपालिका–५ गुर्वा गाउँका रमेशकुमार बर्माले पनि तीन बिघामा व्यावसायिक रूपमा कालानमक खेती गरेका छन्। यो धानका लागि पर्याप्त सिँचाइ र पानी चाहिने, असारमा रोपेपछि कात्तिकको अन्तिम सातामा मात्र काट्न तयार हुने र करिब १४० दिनमा पाक्ने उनले बताए। मसिनो र बास्नादार यो धान कालो भएकाले कालानमक भनिएको किसानको भनाइ छ।
कृषि ज्ञान केन्द्र नेपालगन्जका प्रमुख डा विनोद घिमिरेले रैथाने बाली संरक्षण तथा प्रवर्द्धन कार्यक्रमअन्तर्गत यसको संरक्षणमा जोड दिइएको बताए। सीमित किसानले खेती गरेकाले बीउमा सहयोग गरिएको र बजार क्षेत्रमा माग बढेको उनले जानकारी दिए। जिल्लामा कोहलपुर नगरपालिका र बैजनाथ गाउँपालिकामा यो धानको खेती सबैभन्दा बढी हुँदै आएको छ।
