नेपालले थाइल्याण्डको राजधानी बैङ्ककमा भोटेकोशी–त्रिशूली विपत्तिबारे उच्चस्तरीय क्षेत्रीय संवाद आयोजना गरेको छ। कार्यक्रममा एसिया–प्रशान्तका मन्त्री, कूटनीतिज्ञ, वैज्ञानिक र विपद् विज्ञ सहभागी भए। नेपालले आफूले भोगेको जलवायु सङ्कट र शृङ्खलाबद्ध विपद्का अनुभव विश्वसामु राखेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय एसिया तथा प्रशान्त क्षेत्रका लागि आर्थिक तथा सामाजिक आयोगको पाँचौँ मन्त्रीस्तरीय सम्मेलनका अवसरमा यो संवाद भएको हो। आयोगसँग मिलेर नेपालले बैङ्ककको संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय सम्मेलन केन्द्रमा कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो। संवादको विषय भोटेकोशी–त्रिशूली विपत्तिबाट सिकिएका पाठ र एसिया–प्रशान्तमा शृङ्खलाबद्ध विपद् रोक्ने उपाय थियो।
गत भदौमा उच्च हिमाली क्षेत्रमा गएको हिमपहिरोले भोटेकोशी र त्रिशूली क्षेत्रमा शृङ्खलाबद्ध विपत्ति निम्त्याएको थियो। त्यसले जलविद्युत् आयोजना, सडक, सीमावर्ती संयन्त्र र स्थानीय जीविकोपार्जनमा ठूलो क्षति पुर्याएको थियो। वैज्ञानिकहरूका अनुसार १.५ डिग्रीको सीमा नाघिँदै जाँदा यस्ता विपद् एक देशमा सीमित नरही तटीय र सीमापार क्षेत्रसम्म पुग्ने शृङ्खलाबद्ध जोखिम बन्दै छन्।
कार्यक्रमको उद्घाटन सत्रमा ऊर्जामन्त्री बिराजभक्त श्रेष्ठले भोटेकोशी–त्रिशूली विपत्ति नेपालका लागि मात्र नभई एसिया–प्रशान्त क्षेत्रका लागि चेतावनी भएको बताए। उनले हिमाली जोखिमसँग जुध्न अन्तरराष्ट्रिय सहकार्य, उपग्रह तथा डिजिटल प्रविधिको प्रयोग र वित्तीय स्रोतको आवश्यकता औँल्याए। नेपाली राजदूत धनबहादुर ओली र आयोगका कार्यकारी सचिव अमिदा सल्सिया अलिस्याहबानाले क्षेत्रीय तथ्याङ्क आदानप्रदान र एकीकृत पूर्वसूचना प्रणाली अपरिहार्य रहेको बताए।
संवादमा जोडिएका जोखिमको सूक्ष्म अध्ययन, सङ्कटका बेला छिमेकी देशबीच तथ्याङ्क तत्काल साटासाट, तथा उपग्रह, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र युवाकेन्द्रित प्रविधिबाट पूर्वसूचना प्रणालीलाई चुस्त बनाउने विषयमा छलफल भयो। नेपालका तर्फबाट सञ्जय आचार्य, धर्मराज उप्रेती र अर्चना श्रेष्ठले कार्यपत्र प्रस्तुत गरे भने सहभागी मन्त्री तथा प्रतिनिधिले क्षेत्रीय कार्ययोजना बनाउनुपर्नेमा जोड दिए। जलवायु विपद् पूर्वतयारीका लागि क्षेत्रीय अन्तरिक्ष सहकार्यसम्बन्धी नेपालको प्रस्तावलाई ५३ देशले समर्थन गरेका छन्।
