काठमाडौँ — आँखा नदेख्नु कमजोरी होइन भन्ने प्रमाणित गर्ने नाम हो, डा. लक्ष्मण प्रसाद ज्ञवाली। गुल्मीको बम्घा (हाल रुरुक्षेत्र गाउँपालिका–५) मा जन्मिएका उनको परिवारमा बुबासहित चारमध्ये तीन छोरा दृष्टिविहीन थिए। ब्रेल पाठ्यपुस्तक र होस्टेलको सुविधा नपाउँदा गाउँकै साथीहरूसँग पढ्दै उनले प्रारम्भिक शिक्षा पूरा गरे।
एसएलसीपछि आर्थिक अभावले दुई–तीन वर्ष पढाइ रोकियो। बुटवल बहुमुखी क्याम्पसमा अंग्रेजी साहित्य पढ्ने धोको दिउँसोको कक्षाले पूरा नहुने भएपछि बिहान पढाइ हुने कानुन विषय रोजे — वकिल बन्ने रहरले होइन, पेट पाल्नुपर्ने बाध्यताले। २०५५ सालमा नेपाल ल क्याम्पसबाट बी.एल. उत्तीर्ण गरी २०५७/०५८ को बार काउन्सिल परीक्षा पास गरे।
तर बार काउन्सिलले मुलुकी ऐनको पुरानो ‘अदालती बन्दोबस्तको २५ नम्बर’ व्यवस्था देखाउँदै दृष्टिविहीनलाई लाइसेन्स दिन नमिल्ने निर्णय गर्यो। वरिष्ठ अधिवक्ता डा. चन्द्रकान्त ज्ञवाली, नेपाल बार एसोसिएसन र अपाङ्गता अधिकार संस्थाहरूको साथमा अन्तर्राष्ट्रिय नजिर पेस गर्दै उनले लबिङ गरे। अन्ततः २०५८ पुस १४ मा काउन्सिल निर्णय सच्याउन बाध्य भयो र साउन १ देखि लागु हुने गरी लाइसेन्स दियो — ज्ञवाली नेपालका पहिलो दृष्टिविहीन अधिवक्ता बने।
२०५८ माघ १५ मा पहिलो बहसमै जग्गासम्बन्धी मुद्दा जिते। भोलिपल्ट कान्तिपुर राष्ट्रिय दैनिकको पहिलो पृष्ठमा ‘दृष्टिविहीनद्वारा बहस, पहिलोपल्टमै सफलता’ समाचार छापियो। क्लाइन्टले १२ सय रुपैयाँ टिप्स त दियो, तर ‘यस्तो अन्धो मान्छेलाई मुद्दा दिएर हारेको भए के हुन्थ्यो’ भन्दै गुनासो गर्यो — त्यो तितो अनुभवले उनलाई झन् बलियो बनायो।
एलएलएम पढ्न खोज्दा तत्कालीन डीनले ‘दृष्टिविहीन मान्छेलाई किन चाहियो एलएलएम’ भन्दै भर्ना अस्वीकार गरेपछि प्राइभेटबाट राजनीतिशास्त्रमा एम.ए. गरे र २०७३ मा ‘नेपालमा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूसम्बन्धी कानुन र विधायन’ शीर्षकमा विद्यावारिधि पूरा गरे। २०६१ मा शिक्षक सेवा आयोग उत्तीर्ण गरी द्वन्द्वकालमा गुल्मीकै विद्यालयमा पढाए। राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ र नेपाल नेत्रहीन संघको नेतृत्व सम्हालेका उनी ५०० र १००० का नोटमा दृष्टिविहीनले छाम्न सक्ने विशेष चिह्न राख्ने अभियानका अगुवा पनि हुन्।
हाल ५५ वर्षका उनी काठमाडौँ स्कुल अफ लमा एलएलएम प्रथम वर्ष पढ्दैछन्। कम्प्युटर र स्क्रिन रिडरको सहायताले अदालतमा बहस गर्ने बाटो खोलेका ज्ञवाली भन्छन् — ‘अपाङ्गता दयाको विषय होइन, अधिकार र आत्मसम्मानको लडाइँ हो।’
