काठमाडौं — सामाजिक सञ्जालमा कसैको जीवन कति रमाइलो र मानिसले भरिएको देखिए पनि उसको मनभित्रको एक्लोपन त्यो दृश्यले बताउँदैन भन्ने नयाँ अध्ययनले देखाएको छ। इन्स्टाग्राममा गरिने सामान्य गतिविधिबाटै व्यक्तिको एक्लोपनबारे संकेत पाउन सकिने अनुसन्धानकर्ताको निष्कर्ष छ।
अमेरिकाको क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालय, सान डिएगोका अनुसन्धानकर्ताले ४१५ जना कलेज विद्यार्थीको इन्स्टाग्राम प्रयोगको अध्ययन गरेका थिए। युएयी जियाङ, केभिन लुइस, बार्टन डब्लू पाल्मर, फेई दाई र पिओत्र विन्केलम्यान संलग्न यो अध्ययनमा सहभागीले कति पटक पोस्ट गर्छन्, कति लाइक र कमेन्ट गर्छन्, कुन समयमा सक्रिय हुन्छन्, कस्ता शब्द लेख्छन् र तस्बिरमा कस्ता अनुहार देखिन्छन् भन्ने विश्लेषण गरिएको थियो। त्यसपछि सहभागीले मनोवैज्ञानिक प्रश्नावलीमा दिएका उत्तरसँग ती गतिविधि तुलना गरियो। यो अध्ययन यही नोभेम्बर ६ मा ‘एनपिजे मेन्टल हेल्थ रिसर्च’ नामक वैज्ञानिक जर्नलमा प्रकाशित भएको हो।
अध्ययनले एक्लोपन एउटै नहुने देखाएको छ। साथीभाइको अभावले हुने सामाजिक एक्लोपन महसुस गर्नेहरूमा डिजिटल अन्तरक्रिया कम हुने, कम लाइक र कम कमेन्ट गर्ने प्रवृत्ति देखियो। अर्कोतर्फ, भावनात्मक निकटताको अभावले एक्लो महसुस गर्नेहरूका शब्दमा नकारात्मक भावना बढी देखिने, तस्बिरमा उदास वा रिसाएका अनुहार भेटिने र राति अबेरसम्म सक्रिय हुने सम्बन्ध फेला पर्यो। कतिपयले धेरै पोस्ट गर्ने प्रवृत्ति पनि देखाए।
अनुसन्धानकर्ताका अनुसार यसको सम्भावित कारण भावनात्मक निकटता नपाएका व्यक्तिले सामाजिक सञ्जालमा प्रतिक्रिया र आत्मीयता खोज्नु हुन सक्छ। तर अध्ययनले मानिसले धेरै पोस्ट किन गर्छन् भन्ने मनसाय प्रत्यक्ष जाँचेको छैन, त्यसैले यो सम्भावित व्याख्या मात्र हो।
अध्ययनका सीमितता पनि छन्। सहभागी अमेरिकी कलेजका विद्यार्थी थिए, जसमा महिलाको संख्या बढी थियो र अधिकांश एसियाली वा श्वेत पृष्ठभूमिका थिए। नेपालजस्तो फरक सामाजिक र सांस्कृतिक परिवेशमा पनि यस्तै नतिजा आउँछ भन्ने प्रमाण अहिले छैन। त्यस्तै, अध्ययनले इन्स्टाग्रामका गतिविधि र एक्लोपनबीच सम्बन्ध देखाएको मात्र हो, इन्स्टाग्रामले मानिसलाई एक्लो बनाउँछ भन्ने प्रमाणित गरेको होइन।
