काठमाडौँ । नेपालको पुँजी बजारमा लगानीकर्ताले सेयर किनेकै दिन बिक्री गर्न सक्ने व्यवस्था ल्याउन नेपाल धितोपत्र बोर्डले तयारी थालेको छ । बोर्डले अन्तरदिवसीय अर्थात् इन्ट्रा–डे कारोबार सञ्चालनका लागि नियमावलीको प्रारम्भिक मस्यौदा तयार गरेको हो ।
बोर्डले ‘अन्तरदिवसीय धितोपत्र कारोबार सम्बन्धी नियमावली, २०८३’ को मस्यौदा सार्वजनिक गर्दै सरोकारवालासँग राय–सुझाव मागेको छ । गत असोज ८ गते सार्वजनिक गरिएको अवधारणा पत्रका आधारमा मस्यौदा तयार गरिएको हो । सरोकारवालाले आगामी मङ्सिर ४ गतेभित्र सुझाव पेस गर्न सक्नेछन् ।
यो व्यवस्था लागू भएपछि लगानीकर्ताले खरिद गरेको सेयर सोही कारोबार दिनभित्रै बिक्री गरिसक्नुपर्नेछ । त्यस्तै पहिले बिक्री गरेको सेयर सोही दिन खरिद गरेर कारोबार शून्यमा झार्नुपर्नेछ । यस प्रणालीमा सेयर लामो समय होल्ड गर्न पाइनेछैन ।
प्रस्तावित नियमावलीअनुसार नेप्सेमा सूचीकृत सबै कम्पनीमा यो सुविधा उपलब्ध हुने छैन । बजार पुँजीकरण, दोस्रो बजारमा सेयरको तरलता, दैनिक कारोबार परिमाण, सर्वसाधारणसँग रहेको सेयर सङ्ख्या, मूल्यको उतारचढाव र संस्थागत सुशासनका आधारमा छनोट गरिएका कम्पनीमा मात्र इन्ट्रा–डे कारोबार गर्न पाइनेछ । योग्य धितोपत्रको सूची स्टक एक्सचेन्जले समय–समयमा अद्यावधिक गरी सार्वजनिक गर्नेछ र जोखिम देखिएमा सूचीबाट हटाउन वा निलम्बन गर्न सक्नेछ ।
यो सेवा दिन चाहने धितोपत्र दलाल कम्पनीले बोर्डबाट छुट्टै स्वीकृति लिनुपर्नेछ । ब्रोकरको न्यूनतम चुक्ता पुँजी २० करोड रुपैयाँ हुनुपर्ने र नेटवर्थ चुक्ता पुँजीभन्दा बढी हुनुपर्ने प्रस्ताव गरिएको छ । साथै भरपर्दो जोखिम व्यवस्थापन प्रणाली, कारोबार प्रणालीसँग एकीकृत संयन्त्र, व्यवसाय निरन्तरता योजना, विपद् पुनर्स्थापना योजना र छुट्टै जोखिम व्यवस्थापन अधिकारीको व्यवस्था अनिवार्य गरिएको छ ।
जो–कोही लगानीकर्ताले सिधै इन्ट्रा–डे कारोबार गर्न पाउने छैनन् । ब्रोकरले लगानीकर्ताको वित्तीय स्थिति, बजारसम्बन्धी अनुभव र जोखिम वहन क्षमताको परीक्षण गर्नुपर्नेछ । आम्दानीको स्रोत, सम्पत्ति विवरण र २० प्रतिशतसम्मको सम्भावित घाटा सहन सक्ने क्षमता जाँचेर लगानीकर्तालाई न्यून, मध्यम र उच्च जोखिम समूहमा वर्गीकरण गरिनेछ ।
जोखिम व्यवस्थापनका लागि लगानीकर्ताले ब्रोकरकहाँ प्रारम्भिकलगायत विभिन्न मार्जिन रकम राख्नुपर्नेछ । बजारको उतारचढावका कारण मार्जिन अपुग भएमा र लगानीकर्ताले थप रकम जम्मा नगरेमा ब्रोकरले प्रणालीमार्फत स्वचालित रूपमा खुला कारोबार बन्द गरिदिन सक्नेछ । वित्तीय क्षमताभन्दा बढी कारोबार हुन नदिन सीमा निर्धारण समेत गरिनेछ ।
बजारमा कृत्रिम मूल्य सिर्जना हुन नदिन र दुरुपयोग रोक्न नेप्सेले कारोबारको रियल टाइम निगरानी गर्नेछ । ब्रोकरले ग्राहकको पैसा र सेयरलाई आफ्नै सम्पत्तिबाट अलग राख्नुपर्नेछ भने ग्राहकको सम्पत्ति अनधिकृत प्रयोजनमा प्रयोग गर्न पूर्ण बन्देज लगाइएको छ । इन्ट्रा–डे कारोबार उच्च जोखिमयुक्त हुने भएकाले बोर्ड, नेप्से र ब्रोकरले लगानीकर्ता सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने मस्यौदामा उल्लेख छ । बोर्डले यो प्रणालीलाई एकै पटक नभई निश्चित कम्पनी, छानिएका ब्रोकर र योग्य लगानीकर्तामार्फत चरणबद्ध रूपमा परीक्षण गर्दै पूर्ण कार्यान्वयनमा ल्याउने रणनीति लिएको छ ।
