नेपाल, भुटान र भारतका याक तथा चौँरी पालक कृषकहरू मिलेर हिमालय याक कृषक सञ्जाल नामक क्षेत्रीय मञ्च स्थापना गर्न लागेका छन्। भुटानमा आयोजना हुने नवौँ रोयल हाइल्यान्ड महोत्सवको अवसरमा असोज ६ गते यसको औपचारिक सुरुआत हुँदैछ।
अन्तरराष्ट्रिय एकीकृत पर्वतीय विकास केन्द्र (इसिमोड) का अनुसार हिमालयका याकपालक समुदायमा मात्रै केन्द्रित यस्तो मञ्च यो पहिलो हो। झन्डै एक दशकदेखि कृषक, सरकार र विकास साझेदारबीच भएको सहकार्यपछि यो सञ्जाल स्थापना हुन लागेको हो। जलवायु परिवर्तन, चरन क्षेत्रको क्षयीकरण र युवाको बसाइँसराइले हिमाली समुदायले बढ्दो दबाब झेलिरहेका बेला सञ्जालको सुरुआत महत्वपूर्ण मानिएको छ। महोत्सवमा भुटानका राजा र प्रधानमन्त्री पनि उपस्थित हुने इसिमोडले जनाएको छ।
सञ्जालको उद्देश्य याकपालक समुदायबीच सामूहिक पैरवी, ज्ञानको आदानप्रदान, क्षमता विकास र सहकार्य बढाउनु हो। यो विश्व रेनडियर सङ्घबाट प्रेरित, कृषककै नेतृत्वमा चल्ने मोडेलमा आधारित छ र यसको सचिवालय भुटानमा रहनेछ। महोत्सवमा तीनै देशका राष्ट्रिय महासङ्घ, सरकारी प्रतिनिधि, अनुसन्धानकर्ता र विकास साझेदार सहभागी हुनेछन्।
इसिमोडका वरिष्ठ विज्ञ ताशी दोर्जीका अनुसार याक तथा चौँरीको घट्दो सङ्ख्या, खुम्चिँदै गएका चरन क्षेत्र, जलवायुजन्य असर, आनुवंशिक विविधतामा ह्रास, वन्यजन्तुबाट हुने क्षति र बजारमा सीमित पहुँच नै प्रमुख चुनौती हुन्। यी समस्या राष्ट्रिय सीमाभन्दा पर फैलिएकाले क्षेत्रीय सहकार्य अपरिहार्य रहेको उनको भनाइ छ।
क्षेत्रीय सञ्जालको परिकल्पना सन् २०१६ मा इसिमोडको कञ्चनजङ्घा पहलमार्फत सुरु भएको थियो। सन् २०१८ मा प्रतिनिधिहरूले नर्वेमा विश्व रेनडियर कृषक सङ्घसँग अन्तरक्रिया गरेका थिए। त्यसपछि भुटानमा २०२२, नेपालमा २०२३ र भारतमा २०२५ मा राष्ट्रिय महासङ्घ गठन भएका थिए।
तथ्याङ्कअनुसार नेपालमा नौ हजार ८९९ कृषकले ५३ हजार १९५ याक, नाक र चौँरी पालेका छन्। भारतमा करिब ५८ हजार याक रहेको सन् २०१९ को पशुधन गणनामा देखिएको छ भने भुटानमा ७४६ घरधुरीले २९ हजार ४३२ याक पालेका छन्। हिन्दूकुश हिमालय क्षेत्रको ६० प्रतिशतभन्दा बढी भू–भाग चरन क्षेत्रले ओगटेको छ र करिब अढाईदेखि तीन करोड स्थानीय समुदाय यसैमा निर्भर छन्।
