काठमाडौं — दक्षिण एसियाका मन्दिर, घर र समुदायबाट छुट्टिएर पश्चिमी सङ्ग्रहालय तथा निजी सङ्ग्रहमा पुगेका सांस्कृतिक सम्पदाको कथा कलामार्फत प्रस्तुत गरेको अन्तरराष्ट्रिय प्रदर्शनी काठमाडौंमा सम्पन्न भएको छ। बौद्धस्थित तारागाउँ कल्चरल सेन्टरमा आयोजित प्रदर्शनीले हराएका सम्पदा फिर्ता ल्याउने अधिकार कसको हो भन्ने प्रश्नलाई केन्द्रमा राखेको थियो।
तारागाउँ नेक्स्टको आयोजना तथा सराफ फाउन्डेसनको सहयोगमा भएको ‘ह्वाट एम्पायर टुक, ह्वाट एम्पायर लेफ्ट: म्युजियम्स, बोर्डर्स एन्ड द पोलिटिक्स अफ रिटर्न इन साउथ एसिया’ शीर्षकको प्रदर्शनी डा अर्शिया मन्सुर लोखण्डवालाले क्युरेट गर्नुभएको हो। प्रदर्शनीले देवप्रतिमा, पाण्डुलिपि, मूर्तिकला र धार्मिक-अनुष्ठानिक वस्तुहरू आफ्नो जीवित परिवेशबाट अलग भएपछि सिर्जना भएको सांस्कृतिक विच्छेदलाई कलात्मक रूपमा देखाएको थियो।
प्रदर्शनीमा नेपालका खाली मन्दिर र त्यहाँबाट हराएका मूर्तिदेखि भारतबाट बाहिरिएका कास्य मूर्ति, पाकिस्तानको गान्धार क्षेत्रका मूर्तिकला र बङ्गलादेशको टेराकोटा सम्पदासम्मका सन्दर्भ समेटिएका थिए। नेपाल, भारत, पाकिस्तान, बङ्गलादेश र श्रीलङ्काका तेम्सुयाङ्गर लोङकुमेर, रीतु सत्तार, शौर्य कुमार, राक्स मिडिया कलेक्टिभ, मिथु सेन, दिव्या मेहरा, मरियम घानी, एलएन तल्लुर, रोशन मिश्र, विशाल मानन्धर र जगत वीरसिङ्घेसहितका कलाकारका कलाकृति राखिएका थिए।
सराफ फाउन्डेसनकी सहसंस्थापक नमिता सराफले सम्पदा हराउने र फिर्ता ल्याउने विषय नेपालका लागि विशेष संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण रहेको बताउनुभयो। उहाँका अनुसार यस्ता प्रदर्शनीले दक्षिण एसियाली समाजलाई आफ्नै इतिहास आफ्नै दृष्टिकोणबाट हेर्न र सम्पदा पुन:स्थापनाको अर्थबारे विमर्श गर्न बलियो आधार दिन्छ।
क्युरेटर डा लोखण्डवालाले विश्वभरका सङ्ग्रहालयहरूले आफ्ना सङ्ग्रहभित्र रहेको औपनिवेशिक इतिहासबारे पुनर्विचार गर्न थालेसँगै सम्पदा फिर्ताको विषय वर्तमान समयको अनिवार्य सांस्कृतिक बहस बनेको उल्लेख गर्नुभयो। सराफ फाउन्डेसनको सहयोगमा नेपालमा डा लोखण्डवालाले क्युरेट गर्नुभएको यो तेस्रो प्रदर्शनी हो। विद्यार्थी, कलाकार, अनुसन्धानकर्ता तथा सम्पदाप्रेमीहरूको उल्लेखनीय सहभागिताका साथ प्रदर्शनी सम्पन्न भएको आयोजकले जनाएको छ।
