सुदूरपश्चिम प्रदेशमा मानिस र वन्यजन्तुबीचको टकराव बढ्दै गएको छ। जङ्गल नजिकका बस्तीमा बाघ, चितुवा र हात्तीको आवतजावत बढेपछि स्थानीयको ज्यान र जीविकोपार्जन दुवै जोखिममा परेका छन्।
गत असोज १६ गते कैलालीको गौरीगङ्गा नगरपालिका–६ स्थित भैरव महिला सामुदायिक वनमा च्याउ टिप्न गएका कृष्ण चौधरीको बाघको आक्रमणमा ज्यान गएको थियो। त्यसपछि सामुदायिक वन उपभोक्ता महासङ्घका महासचिव डण्डीराज सुवेदीले बाघ अझै बस्ती नजिकै घुमिरहेको भन्दै छिटो नियन्त्रणमा लिन अपिल गरेका थिए।
कञ्चनपुरमा मात्र सन् २०१६ देखि २०२४ सम्म मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्वका दुई हजार ९०३ घटना दर्ता भएका छन्। सन् २०२४ मा मात्रै ५१३ घटना भएका थिए। ती घटनामा १५ जनाको मृत्यु र ४६ जना घाइते भएका थिए।
प्रदेशको उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालयका अनुसार पछिल्ला पाँच वर्षमा सुदूरपश्चिममा १५१ घटना दर्ता भएका छन्। ती घटनामा एक जनाको मृत्यु र १५ जना घाइते भएका छन् भने ३०८ पशुधनमा क्षति पुगेको छ। ६१५ परिवार प्रभावित भएका छन्।
राहत वितरण पनि सुस्त छ। क्षति बेहोरेका १५१ परिवारमध्ये १३२ को मूल्याङ्कन भएको छ। वितरण गर्नुपर्ने ४२ लाख ५३ हजार ४९० रुपैयाँमध्ये हालसम्म १७ लाख ९२ हजार ९७७ रुपैयाँ मात्र वितरण भएको छ भने २४ लाख ६० हजार ५१३ रुपैयाँ बाँकी छ।
संरक्षणकर्मीका अनुसार शुक्लाफाँटा क्षेत्रमा सन् २००९ मा आठ वटा रहेका बाघको सङ्ख्या सन् २०२६ मा ५० पुगेको छ। बाघको सङ्ख्या बढ्नु राम्रो भए पनि बासस्थान खुम्चिँदा द्वन्द्व बढेको उनीहरूको भनाइ छ। बैतडीमा सन् २०११ यता चितुवाको आक्रमणबाट २९ जनाको मृत्यु भएको छ भने मानिसका कारण २६ चितुवा मरेका छन्।
विशेषज्ञहरूले वन्यजन्तु करिडोरको संरक्षण, बस्तीमा पूर्वसूचना प्रणाली, वैकल्पिक जीविकोपार्जन र छिटो उद्धार तथा राहतको व्यवस्था गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।
