२२ कात्तिक, तेह्रथुम । चिसो बढ्दै गएपछि पूर्वी हिमाली जिल्लाका याक–चौरीपालक किसानले आफ्ना बथान बेसी झार्न थालेका छन् । तेह्रथुम, संखुवासभा र ताप्लेजुङका अग्ला खर्कहरू क्रमशः खाली हुँदै गएका छन् भने सीमावर्ती बेसी क्षेत्रमा गोठालाहरूको चहलपहल बढेको छ ।
केही महिनाअघिसम्म घण्टीको आवाज र गोठालाको स्वरले गुञ्जिने मिल्के, जलजले र तोक्पेगोला आसपासका चरन अहिले सुनसान बन्दै गएका छन् । किसानले संखुवासभाको नुनढाकी र मादीको माथिल्लो भाग तथा तेह्रथुमको श्रीजुङ र मोराहाङ क्षेत्रका गोठ तल झारेका छन् ।
ताप्लेजुङको तोक्पेगोलाबाट बथान लिएर आएका लाबाङ भोटेका अनुसार एक महिनाको पैदल यात्रापछि चौरी बेसी पुगेका छन् । हिउँ परेपछि चौरीलाई चरन कठिन हुने र पानीका मुहान जम्ने भएकाले करिब चार महिना बेसीमै राखेर फेरि माथिल्लो खर्क लैजाने उनले बताए । मौसमअनुसार गोठ सार्ने यो चलन पुस्तौँदेखिको परम्परा भएको योक्पु भोटे बताउँछन् ।
बेसी झरेका किसानले अस्थायी गोठ बनाएर चौरी चराउन र दूधजन्य परिकार बनाउन थालेका छन् । केही समयअघिसम्म सुनसान रहने क्षेत्रमा अहिले गोठालाको आवतजावत बढेको गुफा बजारकी हिमा खनालले बताइन् ।
चौरीको दूधबाट घ्यू, मही र छुर्पी बन्छ । यी उत्पादन स्थानीय बजारदेखि बाहिरी बजारसम्म पुग्छन् । याक तथा चौरीको बिक्री र प्रजननबाट पनि किसानले आम्दानी गर्छन् ।
तर पछिल्लो समय यो पेसाले बजारको समस्या भोगिरहेको छ । चीनसँगको सीमा व्यापार सहज नहुँदा याक–चौरी र तिनबाट बनेका वस्तुको बजार प्रभावित भएको किसानको गुनासो छ । तेन्जिङ शेर्पेका अनुसार पहिले सीमापार व्यापारबाट आम्दानी हुन्थ्यो, अहिले बजार सीमित छ । चरन क्षेत्रको अभाव, पशु स्वास्थ्य उपचारको कठिनाइ र बजार पहुँचको समस्या यस पेसाका मुख्य चुनौती हुन् ।
