मङ्गल ग्रहको चन्द्रमाको माटो बोकेर पृथ्वी फर्कने जापानको ऐतिहासिक यात्रा सुरु भएको छ। जापानी अन्तरिक्ष निकाय जाक्साले विकास गरेको मानवरहित मार्सियन मुन एक्सप्लोरेसन अर्थात् एमएमएक्स यान मङ्गलबार बिहान तानेगासिमा अन्तरिक्ष केन्द्रबाट एच–३ रकेटमा प्रक्षेपण गरिएको हो। प्रक्षेपणको एक घण्टाभन्दा बढी समयपछि यान रकेटबाट सफलतापूर्वक छुट्टिएको जाक्साले जनाएको छ।
अभियानको समयतालिकाअनुसार यान सन् २०२७ को अगस्टमा मङ्गल ग्रहको नजिक पुग्नेछ। त्यसपछि यसले फोबोस चन्द्रमाको परिक्रमा गर्दै सतहबाट कम्तीमा १० ग्राम नमूना सङ्कलन गर्नेछ। उक्त नमूना पछि पृथ्वीमा ल्याइनेछ। अभियानसँगै गएको फ्रान्सेली–जर्मन रोभर इडफिक्सले फोबोसको सतहको अध्ययन गर्ने र सुरक्षित अवतरणको प्रयास गर्ने बताइएको छ।
फोबोस र डिमोस चन्द्रमा कसरी बने भन्ने विषयमा वैज्ञानिकहरूबीच दुई प्रमुख मत छन्। एउटा मतअनुसार मङ्गल र अर्को खगोलीय पिण्डबीचको ठक्करबाट यी चन्द्रमा बनेका हुन् भने अर्को मतले तिनलाई मङ्गलको गुरुत्वाकर्षणले समातेका क्षुद्रग्रह ठान्छ। कुन मत सत्य हो भन्ने पत्ता लागेमा चट्टानी ग्रहमा जीवनका लागि अनुकूल वातावरण कसरी विकसित भयो भन्ने बुझ्न मद्दत पुग्ने वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ।
नासाको विज्ञान अभियान निर्देशनालयकी प्रशासक निकी फक्सका अनुसार फोबोसको नमूना अध्ययनले भविष्यमा मङ्गलमा मानव पठाउने तयारीमा पनि सहयोग गर्नेछ। यस अभियानमा अमेरिका, युरोपेली अन्तरिक्ष निकाय, विश्वविद्यालय तथा प्रविधि कम्पनीहरू समेत सहभागी छन्।
यसैबीच मङ्गलबाट नमूना ल्याउने दौडमा अमेरिका र चीन प्रतिस्पर्धामा छन्। नासाको पर्सिभरेन्स रोभरले सन् २०२१ देखि मङ्गलमा नमूना सङ्कलन गरिरहेको छ, तर ती नमूना पृथ्वीमा फर्काउने अभियान अमेरिकी प्रशासनले रद्द गरिसकेको छ। चीनले भने सन् २०२८ तिर तियानवेन–३ अभियान प्रक्षेपण गरी सन् २०३१ सम्ममा नमूना पृथ्वीमा ल्याउने लक्ष्य राखेको छ।
