थोरै रक्सी खाँदा स्वास्थ्यलाई खासै हानि नगर्ने, बरू केही फाइदा पुग्ने धारणा धेरैमा छ। तर पछिल्ला वर्षहरूमा भएका वैज्ञानिक अध्ययनहरूले यो धारणा गलत भएको देखाएका छन्। मुटुरोग र स्मरणशक्ति कमजोर हुने समस्यासँगै रक्सीले क्यान्सरको सम्भावना पनि बढाउने अनुसन्धानहरूले देखाएका छन्। महिलामा हुने स्तन क्यान्सरसँग रक्सीको सम्बन्ध विशेष रूपमा बलियो पाइएको छ।
विभिन्न अध्ययनअनुसार दिनमा एक गिलास वाइन वा रक्सीको एक औसत पेग खाने महिलामा दीर्घकालीन रूपमा स्तन क्यान्सरको जोखिम करिब १० प्रतिशत बढी हुन्छ। सिएटलस्थित फ्रेड हच क्यान्सर सेन्टरकी चिकित्सक एन्न म्याकटियरननका अनुसार रक्सीको मात्रा बढ्दै जाँदा जोखिम पनि बढ्छ। सन् २०१७ मा प्रकाशित अध्ययनकी प्रमुख लेखकसमेत रहेकी उनले स्तन क्यान्सरको हिसाबले रक्सीको कुनै पनि मात्रा पूर्ण रूपमा सुरक्षित नरहेको बताएकी थिइन्।
विश्व स्वास्थ्य संगठनले सन् २०२३ मा रक्सीको कुनै सुरक्षित मात्रा नरहेको निष्कर्ष सार्वजनिक गरेको थियो। अमेरिकन क्यान्सर सोसाइटीले पनि सन् २०२० मा आफ्नो सिफारिस परिवर्तन गर्दै रक्सी नपिउनु नै उत्तम हुने बताएको थियो।
सन् २०१९ को तथ्यांकमा आधारित एक अध्ययनले स्तन क्यान्सरका करिब १६ प्रतिशत घटना रक्सीसँग सम्बन्धित देखाएको छ। यो हिस्सा बिआरसिए–१ र बिआरसिए–२ जस्ता आनुवंशिक परिवर्तनको हिस्साभन्दा बढी हो। ती दुई जीनमा हुने परिवर्तनले स्तन क्यान्सरको जोखिम १० प्रतिशतले बढाउँछन्।
रक्सीले जोखिम बढाउनुका दुई प्रमुख कारण वैज्ञानिकहरूले पहिचान गरेका छन्। पहिलो, रक्सी पच्ने क्रममा बन्ने एसिटाल्डिहाइड नामक विषाक्त रसायनले कोषभित्रको डिएनएमा क्षति पुर्याउँछ। पटक पटक क्षति हुँदा शरीरको मर्मत प्रणालीले सम्हाल्न नसक्ने अवस्था आउँछ र कोषको वृद्धि अनियन्त्रित हुन सक्छ। दोस्रो, रक्सीले रगतमा इस्ट्रोजेन हर्मोनको मात्रा बढाउँछ। एरोमाटेज इन्जाइमको सक्रियता बढ्दा एन्ड्रोजन इस्ट्रोजेनमा परिणत हुने प्रक्रिया तीव्र हुन्छ। स्तन क्यान्सरमध्ये सबैभन्दा धेरै देखिने इस्ट्रोजेन रिसेप्टर पोजिटिभ प्रकारसँग रक्सीको सम्बन्ध तुलनात्मक रूपमा बलियो देखिएको छ।
सन् २०२६ मा प्रकाशित एक विश्लेषणअनुसार धेरै रक्सी पिउने महिलामा नपिउनेको तुलनामा स्तन क्यान्सरको जोखिम ५२ प्रतिशत बढी हुन्छ। बियर, वाइन वा कडा मदिरा जे पिए पनि फरक पर्दैन, किनकि सबैमा हुने इथानोललाई शरीरले उस्तै गरी पचाउँछ।
सानै उमेरमा रक्सी खान सुरु गर्नु पनि जोखिमपूर्ण छ। कोलम्बिया विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक मेरी बेथ टेरीका अनुसार किशोरावस्थादेखि युवावस्थासम्म स्तनका कोष पूर्ण रूपमा परिपक्व भइसकेका हुँदैनन्, त्यसैले तन्तु क्यान्सर गराउन सक्ने पदार्थप्रति बढी संवेदनशील हुन्छन्। एकै बसाइमा चार वा बढी पेग खाने बिन्ज ड्रिंकिङ बानीले पनि थप जोखिम निम्त्याउन सक्छ, विशेषगरी ४० वर्षभन्दा कम उमेरका महिलामा।
रक्सी घटाउँदा जोखिम कम हुने अध्ययनहरूले देखाएका छन्। टेरीको अनुसन्धान टोलीले इस्ट्रोजेन रिसेप्टर पोजिटिभ स्तन क्यान्सरको जोखिम रक्सी घटाउँदा कम हुन सक्ने देखाएको छ। धेरै पिउने महिलाले थोरै घटाउँदा पनि निरन्तर धेरै पिइरहनेको तुलनामा जोखिम कम हुन्छ। तर पहिल्यै स्तन क्यान्सर भइसकेका महिलामा रक्सी छाड्दा रोग पुनः बल्झिने जोखिम कति घट्छ भन्नेमा भने स्पष्ट निष्कर्ष आइसकेको छैन। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार रक्सीको असर सञ्चित हुँदै जाने खालको हुन्छ, त्यसैले जीवनभर खाने रक्सीको कुल मात्रा जति कम हुन्छ, जोखिम घटाउने सम्भावना त्यति नै बढी हुन्छ।
