काठमाडौं — यमपञ्चकको तेस्रो दिन आज देशभर घरघरमा गाईको विशेष पूजा गरेर गाई तिहार मनाइँदै छ। वैदिक सनातन परम्परामा गाईलाई पवित्र मानेर ‘गौमाता’ का रूपमा सम्मान गर्ने चलन छ।
आज औँसीको दिन गाईलाई धनकी देवी लक्ष्मीको प्रतीकका रूपमा पूजा गरी घरमा सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गरिन्छ। ऋग्वेद र अथर्ववेदमा गाईलाई धन, स्वास्थ्य र समृद्धिको प्रतीक तथा मातृ स्वरूपको प्राणीका रूपमा वर्णन गरिएको छ। गाईको शरीरमा सम्पूर्ण देवीदेवताको वास हुने धार्मिक विश्वास छ। गाईको दूध आमाको दूध जत्तिकै पौष्टिक मानिने भएकाले पनि गाईलाई माताका रूपमा हेरिन्छ। दूध, गोबर र गोमूत्रबाट पञ्चगव्य तयार पार्ने चलन छ।
आज गाईलाई मीठा परिकार खुवाएमा घरपरिवारमा सुख र समृद्धि प्राप्त हुने जनविश्वास छ। साउन शुक्ल पूर्णिमामा दाहिने हातमा बाँधिएको रक्षाबन्धन (डोरो) गाईको पुच्छरमा बाँधिदिएमा मृत्युपछि गाईले वैतरणी नदी तारिदिने मान्यता पनि छ। भगवान् श्रीकृष्णको जीवन गाई र गोपाल संस्कृतिसँग जोडिएकाले हिन्दु समाजमा गाईप्रतिको श्रद्धा झन् उच्च रहेको छ। गाईपूजाले मानिसमा पशुप्रति दया, माया र संरक्षणको भावना बढाउने विश्वास गरिन्छ।
पूजाका लागि दियो, घिउ वा तेल, बत्ती, धूप, अगरबत्ती, फूल र फूलमाला, अक्षता, चन्दन, अबिर, केशरी, जल, पञ्चामृत, फलफूल, मिठाई, नैवेद्य, दुबो, कुश, सफा कपडा, कपुर र हरियो घाँसको व्यवस्था गरिन्छ। पहिले गोठ सफा गरी गाईलाई पानीले पुछ्ने वा नुहाउने, त्यसपछि पूर्व वा उत्तरतर्फ फर्केर दियो बाल्दै गणेशको स्मरण गरेर सङ्कल्प, पूजा, आरती र नैवेद्य अर्पण गरिन्छ। गाईको निधारमा चन्दन, अक्षता र अबिरको टीका लगाइन्छ, घाँटीमा फूलमाला पहिर्याइन्छ र सिङमा तेल लगाइन्छ। त्यसपछि हरियो घाँस, चोकर, फलफूल र गुड खुवाएर श्रद्धापूर्वक नमस्कार र परिक्रमा गरिन्छ। अन्तमा परिवारका सदस्यलाई प्रसाद बाँडेर पूजा सम्पन्न गरिन्छ।
