फ्रान्स अहिले गम्भीर आर्थिक र राजनीतिक संकटको चपेटामा छ । बढ्दो महँगी, इन्धनको चर्को मूल्य र सरकारी नीतिविरुद्ध देशभर भइरहेका प्रदर्शनका बीच सार्वजनिक ऋण असाधारण तहमा पुगेको छ । फ्रान्सको सार्वजनिक ऋण कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको करिब ११९ प्रतिशत हाराहारी छ, जुन युरोपेली संघले तोकेको सीमाभन्दा झन्डै दोब्बर हो । वार्षिक बजेट घाटा जीडीपीको ५.४ प्रतिशत पुगेको छ । पछिल्ला महिनामा सरकारी ऋणपत्रमा बढेको ब्याजदरले ऋणको लागत झन् महँगो बनाएको छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषका अनुसार सन् २०२६ को फेब्रुअरीदेखि जी–७ समूहका १० वर्षे सरकारी ऋणपत्रको औसत प्रतिफल एक प्रतिशत बिन्दुभन्दा बढीले उक्लिएको छ, जुन करिब २० वर्षयताकै उच्च तह हो । आईएमएफको प्रक्षेपणले दशकको अन्त्यसम्म जी–७ का सात अर्थतन्त्रको संयुक्त सार्वजनिक ऋण उनीहरूको कुल आर्थिक उत्पादनभन्दा बढी हुने देखाएको छ, जुन दोस्रो विश्वयुद्धपछि पहिलोपटक हुनेछ ।
फ्रान्सको अवस्थाले अमेरिकाप्रति पनि प्रश्न उठाएको छ । अमेरिकाको सार्वजनिक ऋण करिब ३२ ट्रिलियन डलर छ, जुन उसको वार्षिक जीडीपीबराबर हो । हालैको आर्थिक वर्षमा अमेरिकाले करिब दुई ट्रिलियन डलर बजेट घाटा बेहोरेको छ, जुन जीडीपीको ६ प्रतिशतभन्दा बढी हो । ऋणको ब्याज तिर्न अमेरिकाले वार्षिक एक ट्रिलियन डलरभन्दा बढी खर्च गर्छ, जुन संघीय बजेटको करिब १४ प्रतिशत हो । करबाट उठ्ने प्रत्येक सात डलरमध्ये एक डलर ब्याज भुक्तानीमै जान्छ ।
तथापि अर्थशास्त्रीहरूले अमेरिकामा तत्काल फ्रान्सजस्तो संकट आउने सम्भावना कम देखेका छन् । डलर विश्वको प्रमुख आरक्षित मुद्रा हुनु, विशाल तथा विविध अर्थतन्त्र हुनु र कृत्रिम बौद्धिकता क्षेत्रमा भइरहेको तीव्र लगानी अमेरिकाका बलिया पक्ष हुन् । मुडिज एनालिटिक्सका प्रमुख अर्थशास्त्री मार्क जान्डीका अनुसार एआईको योगदानले अमेरिकालाई ऋण व्यवस्थापन गर्न तुलनात्मक रूपमा सहज बाटो दिन सक्छ ।
तर चेतावनी पनि छ । अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार डलरको प्रभाव र बलियो वृद्धिले अनियन्त्रित ऋण र राजनीतिक गतिरोधबाट आउने जोखिमलाई सधैँ छेक्न सक्दैन । अमेरिकामा अर्को वर्ष संघीय ऋण सीमा पुग्ने सम्भावना छ, र त्यसलाई बढाउने विषयमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र संसद्बीच सहमति जुटाउन कठिन हुन सक्ने विश्लेषण छ । संसद्ले ऋण सीमा बढाउन असफल भएमा अमेरिकाले ऋण भुक्तानी समयमै गर्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ ।
फ्रान्सको संकट युरोपभरि फैलिने सम्भावना भने अर्थशास्त्रीहरूले अहिले कम देखेका छन् । युरोपेली केन्द्रीय बैंकले तत्काल हस्तक्षेप आवश्यक नरहेको संकेत दिएको छ, र अन्य युरोपेली अर्थतन्त्रको बजेट घाटा फ्रान्सको तुलनामा निकै कम रहेको क्यापिटल इकोनोमिक्सका एन्ड्र्यु केनिङहमको आकलन छ ।
