अस्ट्रेलियाका अनुसन्धानकर्ताहरूले मङ्गल ग्रहको माटोको पहिलो विस्तृत वर्गीकरण प्रणाली र नक्सा तयार गरेका छन् । यसले भविष्यमा रातो ग्रहमा मानव बस्ती बसाल्न र त्यहीँ खाद्य उत्पादन गर्न कुन स्थान उपयुक्त हुन्छ भनी पत्ता लगाउन वैज्ञानिकहरूलाई ठुलो सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
सिड्नी विश्वविद्यालयले जारी गरेको विज्ञप्तिअनुसार, अनुसन्धान टोलीले मङ्गल ग्रहका करिब ८० करोड ठाउँलाई वर्गीकरण गर्दै माटोका दुई हजार प्रकार पहिचान गरेको छ । कक्षीय अवलोकन र विभिन्न वैज्ञानिक मोडेलको सहायताले बनेको यो नक्साले कुन प्रकारको माटो ग्रहको कुन भागमा पाइन्छ भन्ने विवरण दिन्छ ।
अध्ययनको नेतृत्व गरेका विद्यावारिधि अनुसन्धानकर्ता ड्यानियल इर्भिङका अनुसार, यसअघि वैज्ञानिकहरूले मङ्गल ग्रहको भूगर्भ, खनिज संरचना र रासायनिक गुणको नक्साङ्कन गरिसकेका थिए । तर नयाँ प्रणालीले माटोका विभिन्न गुणलाई एउटै संरचनामा जोडेर तिनको आपसी सम्बन्ध र भौगोलिक वितरण बुझ्न सजिलो बनाएको छ ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले माटोको बनावट, खनिज संरचना, पीएच मान र तहको मोटाइका आधारमा वर्गीकरण गरेका छन् । यस प्रणालीमा माटोलाई १० प्रमुख समूह, १०० उपसमूह र दुई हजार विस्तृत प्रकारमा विभाजन गरिएको छ ।
परीक्षणका रूपमा टोलीले बाली उत्पादनका लागि उपयोगी हुन सक्ने माटोका गुणको मूल्याङ्कन गरेको थियो । त्यस क्रममा ‘नोहिबारेथ’ नाम दिइएको माटो सबैभन्दा सम्भावनायुक्त देखिएको थियो, जसले शून्यदेखि एकसम्मको मापनमा ०.९३ अङ्क ल्यायो । तर यसको अर्थ मङ्गल ग्रहको माटोमा सिधै बाली उब्जाउन सकिन्छ भन्ने नभएको अनुसन्धानकर्ताहरूले स्पष्ट पारेका छन् । भविष्यमा बस्ती बसालेर खाद्य उत्पादन गर्न नियन्त्रित वातावरण, पानी, पोषक तत्त्व र हानिकारक पदार्थको व्यवस्थापन अपरिहार्य हुनेछ ।
‘क्याटेना’ जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनले मङ्गल ग्रहको माटो वर्गलाई जनाउन ‘एरेथ्स’ शब्द प्रस्ताव गरेको छ, जुन प्राचीन ग्रिक नाम ‘एरेस’ बाट लिइएको हो । अनुसन्धान टोलीका अनुसार पृथ्वीमा यस्तै मिश्रण बनाएर नियन्त्रित परीक्षण गर्न सकिनेछ, र भविष्यका रोभरबाट प्राप्त तथ्याङ्कले मोडेलको विश्वसनीयता जाँच्न सहयोग गर्नेछ ।
