संस्कृतिविद् डा. गोविन्द टण्डनले दसैँको आध्यात्मिक र साधनात्मक पक्ष पछिल्लो समय ओझेल पर्दै गएको गुनासो गरेका छन्। राष्ट्रिय समाचार समितिका उपसमाचारदाता पूर्णप्रसाद मिश्रसँगको कुराकानीमा उनले दसैँ भन्नेबित्तिकै अहिले खानपिनमा रमाउने चलन बढेको, तर पर्वको भित्री तत्व भने हराउँदै गएको बताए।
पशुपति क्षेत्रको सांस्कृतिक अध्ययनमा विद्यावारिधि गरेका टण्डन पशुपति क्षेत्र विकास कोषको दुईपटक नेतृत्व गरिसकेका छन् र हाल गुठी संस्थानको सञ्चालक समितिका अध्यक्ष छन्। उनले नवरात्रलाई साधनाको पर्वका रूपमा बुझ्नुपर्ने बताउँदै त्यसबेला नौ दिनसम्म दुर्गा–भवानीको आराधना गर्दै काम, क्रोध, लोभ र मोहजस्ता अवगुण हटाउने अभ्यास गरिने स्मरण गरे। अहिले त्यसको बाहिरी अवशेष मात्र बाँकी रहेको उनको भनाइ छ।
विजयादशमी सबै नेपालीको साझा राष्ट्रिय पर्व भएको टण्डनले बताए। विक्रम संवत् १८२५ मा पृथ्वीनारायण शाहले गोरखाबाट जमरा विधिपूर्वक काठमाडौँ भित्र्याएर यसलाई राष्ट्रिय मान्यता दिएको उनले स्मरण गरे। सप्तमीका दिन गोरखाबाट जमरा ल्याउने चलन अहिले पनि जारी छ।
पछिल्ला वर्षमा पोखरा र काठमाडौँलगायतका ठाउँमा विदेशी पर्यटकले पनि सामूहिक रूपमा टीकाटालो गर्ने चलन बढेको भन्दै उनले यसलाई पर्यटन प्रवर्द्धनमा उपयोग गर्न सकिने सुझाव दिए। विद्यालयमा संस्कृति र नैतिक शिक्षाले स्थान नपाउँदा समस्या देखिएको उनको टिप्पणी छ। उनले पशुबलि नेपालमा मल्लकालमा हरिसिंहको आगमनपछि प्रवेश गरेको भन्दै अब धेरै मन्दिरमा त्यसको सट्टा नरिवल र कुभिण्डोको बलि दिन थालिएको बताए।
