भोजपुर । आधुनिक जीवनशैली र प्रविधिको विकाससँगै भोजपुरका गाउँघरमा तिहार मनाउने मौलिक परम्परा क्रमशः हराउँदै जान थालेका छन् । पुस्तौँदेखि चल्दै आएका परम्परागत संस्कार, विधि र स्थानीय सामग्रीको प्रयोग घट्दै जाँदा तिहारको मौलिकता कमजोर बन्दै गएको छ ।
स्थानीय वृद्धवृद्धाका अनुसार तिहारका मौलिक परम्परा केवल पर्व मनाउने विधि मात्र नभई नेपाली समाजको सांस्कृतिक पहिचान र पुस्तौँदेखिको अनुभवसँग जोडिएका छन् । नयाँपुस्ताले पुराना परम्पराको महत्त्व बुझेर त्यसलाई निरन्तरता दिनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ ।
पहिले गाउँघरमा तिहार मनाउँदा स्थानीयस्तरमा उपलब्ध सामग्रीको प्रयोग गरी विभिन्न परम्परा निभाउने गरिन्थ्यो । विशेषगरी दीपावलीका समयमा केराको दाम्चामा बत्ती बाल्ने चलन रहेकामा अहिले आधुनिक बत्ती तथा अन्य सामग्रीको प्रयोग बढेसँगै यस्ता मौलिक अभ्यास हराउँदै गएको टेम्केमैयुङ गाउँपालिका–५ की ७३ वर्षीया मनमाया विष्टले बताउनुभयो ।
उहाँका अनुसार पहिले तिहारमा घरआँगन उज्यालो बनाउन केराको दाम्चामा बाती राखेर बाल्ने गरिन्थ्यो । गाउँघरमा उपलब्ध सामग्री प्रयोग गरेर पर्व मनाउने चलन थियो । समय परिवर्तनसँगै आधुनिक बत्तीको प्रयोग बढेपछि पुराना परम्परा बिस्तारै ओझेलमा पर्दै गएको उहाँको भनाइ छ ।
गाउँघरमा तिहारका अवसरमा सामूहिक रूपमा देउसीभैलो खेल्ने, स्थानीय भाका गाउने र परम्परागत सामग्रीको प्रयोग गर्ने चलन बढी रहेकामा त्यो पनि हराउँदै गएको ९० वर्षीय वृद्ध बेनीबहादुर विष्टले बताउनुभयो । यस्ता गतिविधिले गाउँमा आपसी सद्भाव, मेलमिलाप र सामाजिक एकता कायम गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गरेको थियो । अहिले आधुनिक मनोरञ्जनका साधनको प्रयोग तथा बदलिँदो जीवनशैलीका कारण परम्परागत अभ्यासमा कमी आएको उहाँको भनाइ छ ।
तिहार नेपालीको महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्व हो । यस पर्वमा घरआँगन सफा गर्ने, दीप प्रज्ज्वलन गर्ने, देउसीभैलो खेल्ने, काग, कुकुर, गाई र गोरुको पूजा गर्ने तथा भाइटीका लगाउने परम्परा रहिआएको छ । समयसँगै पर्व मनाउने शैलीमा परिवर्तन आउँदा कतिपय स्थानीय मौलिक अभ्यास लोप हुने अवस्थामा पुगेका छन् । आधुनिकताको विकाससँगै सहजता र सुविधा बढ्नु सकारात्मक भए पनि मौलिक संस्कृति र परम्परा हराउन नदिन आवश्यक पहल गर्नुपर्ने स्थानीय जानकारहरूको भनाइ छ ।
